ΓΥΜΝΑΣΙΟ-ΛΥΚΕΙΟ ΒΙΛΛΙΩΝ: "Η ΠΟΙΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ΠΟΥ ΦΘΟΝΟΥΜΕ", ΜΑΡΤΙΟΣ 2023

Μια αξέχαστη για μένα εμπειρία ήταν για μένα η επίσκεψή μου στο γυμνάσιο και λύκειο Βιλλίων. Μετά από μια πανέμορφη διαδρομή, έφτασα στο σχολείο που στεγάζει συνολικά 80 περίπου μαθητές γυμνασίου και λυκείου σε ειδυλλιακή τοποθεσία περιτριγυρισμένη από βουνά, από όπου προέρχεται κι η ονομασία του χωριού: Βίλλια ή αλλιώς Ειδύλλια.



Αφορμή για την πρόσκληση να επισκεφτώ το σχολείο ήταν ο εορτασμός της Παγκόσμιας Ημέρας Ποίησης, και πράγματι η μέρα ξεκίνησε γιορταστικά με την εκτέλεση μελλοποιημένων ποιημάτων που είχαν προετοιμάσει ο καθηγητής κύριος Δημήτρης Στεργίου με την μαθήτρια Διώνη και αργότερα με τον μαθητή Ορέστη.

Μη θεωρώντας τον εαυτό μου ειδικό στην ποίηση, δανείστηκα αρχικά στίχους του ποιητή Φαίδονα Πατρικαλάκη από την συλλογή του ¨Επίλεκτες Λέξεις":

…Δεν ξέρω πώς φτιάχνονται τα ποιήματα,
τι ακριβώς μεσολαβεί για να μετατραπεί η ασχήμια
ξαφνικά σε ωραιότητα.
Πώς διαπερνά ο ποιητής τους ήχους και το φως
για να φτάσει στο ανεξερεύνητο χάος;
Η ποίηση είναι η παρηγοριά του ποιητή,
η σοφία του, δεν αρκείται να την κρατά για
τον εαυτό του, αλλά πασχίζει να την μεταφέρει
στους ανθρώπους, να της δώσει φτερά,
να την ανεβάσει στους ουρανούς
να την μετατρέψει σε πηγή ζωής.
Ό,τι υπάρχει βαθύτατα
κρυμμένο πίσω από το ερμητικό αδιόρατο
είναι η ποίηση.
Καταλυτικά κύματα της θάλασσας,
τυλιγμένα ολόγυρα από τον εαυτό τους…
…βροχή που έπεσε, που θα πέσει,
που θα πέφτει αέναα.
Κατά καιρούς μ´ εγκαταλείπει
και τότε νιώθω αφόρητη μοναξιά…
… Η ποίηση είναι σαν να φοράς ανάποδα τα ρούχα σου και να βγαίνεις στους δρόμους παραξενεύοντας τους ανθρώπους που αναρωτιούνται τι ακριβώς σε ώθησε να το κάνεις.
Γράφω ποίηση ταΐζοντας
το κουτσό περιστέρι...


Στη συνέχεια συζητήσαμε με τους μαθητές βιωματικά στοιχεία της διαδρομής μου στην ανακάλυψη μέσω της ποίησης ενός διαφορετικού τρόπου έκφρασης που παραλείπει κάθε τι περιττό και εστιάζει στην ουσία των πραγμάτων.


Διαβάστηκαν ποιήματα της ποιητικής συλλογής μου "το τυφλό κορίτσι και άλλα ποιήματα", Αθήνα 2018, αλλά και άλλα ανέκδοτα ποιήματά μου που στην αρχή είχα προεπιλέξει, αλλά στην συνέχεια επέλεγα ανάλογα με θεματολογία που διαμορφωνόταν συζητώντας όλο και πιο ελεύθερα με τους μαθητές που ρωτούσαν και συμμετείχαν στην κουβέντα.

Όταν τους προτείναμε, μαζί με τις καθηγήτριές τους, να δοκιμάσουν να συνθέσουν και να μοιραστούν με εμένα και τους συμμαθητές τους δικά τους ποιήματα, δέχτηκαν διστακτικά στην αρχή και με ενθουσιασμό στην συνέχεια. Τα ποιήματα που συνέθεσαν εκείνη την μέρα στην συνέχεια καταγράφηκαν σε μια ποιητική συλλογή που με μεγάλη υπερηφάνεια παρουσιάζω από αυτό το ιστολόγιο:


https://issuu.com/martza1/docs/_share


Ευχαριστώ θερμά για την πρόσκληση, την άψογη συνεργασία και την προετοιμασία αυτής της όμορφης γιορτής της Ποίησης την Διευθύντρια Κυρία Θωμαΐδου Ευμορφίλη και τις εκπαιδευτικούς Κυρίες Τζαβάρα Μαρία και Λούκου Μαρία και Τραυλού Αναστασία.


Ευχαριστώ ακόμα την Διώνη, τον Ορέστη, την Βενετία, την Φαίη, την Αγγελική, την Χριστίνα, την Αγγελική, την Νικολέττα, την Εβελίνα, την Κατερίνα, την Τζουλιάνα, την Βασιλική, την Φωτεινή, την Ελένη, την Τζοάννα, την Μαριάννα, την Μαρία, τον Ταξιάρχη, τον Γιάννη, τον Παναγιώτη και την δασκάλα τους Χαρά που με τους στίχους τους έκαναν αυτή την γιορτινή μέρα τόσο ξεχωριστή καθώς και την Νίκη για την πολύ όμορφη επιμέλεια της ποιητικής συλλογής.

2ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ: ΣΥΝΟΜΙΛΩΝΤΑΣ ΜΕ ΜΑΘΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ

 

"Το τυφλό κορίτσι και άλλα ποιήματα" συνομιλεί με τους μαθητές στο 2ο Γυμνάσιο Μεταμόρφωσης.

Σε μοναδική εμπειρία, εξελίχθηκε η πρόσκληση του 2ου Γυμνασίου Μεταμόρφωσης στις 4/2/2020 να μιλήσουμε για την ποίηση. Οι μαθητές (της β' τάξης του γυμνασίου) με προτροπή των καθηγητριών τους είχαν ετοιμάσει τις ερωτήσεις στις οποίες κλήθηκα να απαντήσω. Όλες εύστοχες έδωσαν πνοή και ενδιαφέρον στην κουβέντα μας.

Τα δικά τους ποιήματα που στη συνέχεια αυτοσχεδίασαν με λέξεις που οι ίδιοι πρότειναν και μοιράστηκαν με τους συμμαθητές τους και μαζί μας, αποκάλυψαν πολλές εσωτερικές τους ποιότητες και συναισθήματα. Θετικοί και απόλυτα συνεργάσιμοι στην κουβέντα μας, οι μαθητές μου μετέδωσαν τον ενθουσιασμό τους όταν μαζεύτηκαν μικρό μελίσσι γύρω μου αφού είχε χτυπήσει το κουδούνι για σχόλασμα για να ακούσω τα ποιήματά τους ή για να με ρωτήσουν από κοντά αν όλοι μπορούν να γράψουν ποιήματα ή τέλος να μου φέρουν τους σελιδοδείκτες και κάποια βιβλία, μικρά έπαθλα, που τους είχα μοιράσει νωρίτερα για μια ιδιόχειρη αφιέρωση.

Ευχαριστώ θερμά τον Διευθυντή κύριο Τόλη και τους συναδέλφους του 2ου Γυμνασίου Μεταμόρφωσης και ιδιαίτερα τις κυρίες Αλεβίζου και Συρίγου για αυτή την πρωτοβουλία τους, την ζεστή φιλοξενία τους και τον ενθουσιασμό, το μεράκι και την αγάπη με την οποία το πλαισίωσαν.

Μια επικοινωνία διαφορετική μέσω της ποίησης που κατάφερε να μας συντονίσει και να μας γεμίσει αισιοδοξία, αφού τα παιδιά έδειξαν έμπρακτα στην εποχή που ο λόγος κι η σκέψη βάλλονται, αμφισβητούνται, υποβαθμίζονται και αλλοιώνονται ότι η ποίηση έχει κάτι να τους πει...

ΓΥΝΑΙΚΑ ΕΣΥ

 

 

Άσπιλο διάφανο κρίνο

δώρο της ζωής είσαι.

Μήτρα γόνιμη της γης,

ανθίζεις όταν λατρεύεσαι.

 

Τις προσταγές της φύσης

συνετά ακολουθείς,

αγάπη αντιτάσσεις στους εξουσιαστές˙

στους ώμους σου στηρίζεις

τα θεμέλια του κόσμου.

 

Φύση γήινη, αγνή,

τα χαρίσματά σου,

ομορφιά στην ύπαρξη προσθέτουν,

η φαντασία σου τον ορίζοντα επεκτείνει.

Με αφοσίωση και φροντίδα

για ζωντανούς και νεκρούς

τον πολιτισμό ορίζεις.

 

Την ήρεμη πυγμή σου,

της ύπαρξης βαρύτητα

πολλοί φθόνησαν˙

Να σε υποτάξουν θέλησαν

σκιά ρίχνοντας στη ζωή.

 

Ψυχή γυναίκας

ανεμπόδιστα προχώρα˙

αγάπη, ενότητα, ειρήνη

καθολικά να σκορπίσεις

 

γιατί αδέλφια είναι όλα τα παιδιά σου

Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ

Την έλεγαν Crosby Fanny

μου φανερώθηκε σ’ ένα όνειρο μια νύχτα

πριν χρόνια, ολότελα τυφλή.

-Σε χρειάζομαι τόσο πολύ, μου είπε.

Το όνειρο έγινε ποίημα

το ποίημα έγινε βιβλίο.

-Τι χρειάζεται ένα τυφλό κορίτσι, αναρωτήθηκα;

Στίχοι ψηλαφήθηκαν με την αφή.

Τίτλος βιβλίου κοινός μας έφερε ξανά κοντά.

Νέα Υόρκη 1844, Αθήνα 2018.

Ποιήτρια και υμνογράφος,

διάσημη στην εποχή της κι έκτοτε

για στίχους αμέτρητους που υμνήθηκαν

χαρίζοντας δύναμη και κουράγιο.

Γραφή Braille δεν έμαθε ποτέ,

δίδαξε όμως παντού:

με την πίστη πώς να ακούμε

τις ψυχές πώς να ακουμπάμε

τον κόσμο πώς να ψηλαφούμε

την ζωή πώς να υμνούμε.

___________________________

Ελένη Βαφειάδου

Το ποίημα συμπεριλαμβάνεται στην ποιητική συλλογή "Αφίξεις, αναχωρήσεις, ζωή" Εκδόσεις Εύμαρος, Δεκέμβριος 2023

 

ΕΝΑΣ ΚΟΚΟΡΑΣ ΤΡΑΝΟΣ

Ένας κόκορας αγέρωχος και πλουμιστός σεργιάνιζε μια μέρα.

Κότα καμιά δεν είχε στο πλευρό του, θαμπές και ανούσιες του φαίνονταν όλες μπροστά στην ομορφιά του.

Τα κοτέτσια είχε μάθει να αλώνει, τις κυράτσες τσίμπαγε κι όταν κακάριζε, με θαυμασμό άκουγε ξανά και ξανά τον αντίλαλο της θεϊκής λαλιάς του.

Κι όλο το πάθος του επιστράτευε κάθε πρωί, αυτή την φωνή του την κακαριστή, όλοι να την ακούσουν.

Να εγερθούν από της νύχτας την ραστώνη, να αφυπνιστούν από τον λήθαργο της καλοζωίας και να δουλέψουν βαριά και ασταμάτητα όπως είχαν χρέος. Γιατί αυτός ο μεγαλειώδης κόκορας είχε γεννηθεί με ρόλο ανώτερο: να τους σώσει από την μιζέρια τους, να μεγαλουργήσουν κι αυτοί μαζί με αυτόν, και να δοξάζουν την τύχη τους που στην ζωή τους υπήρχε αυτός ο ένας και μοναδικός, μεγάλος και τρανός κόκορας για να σώσει τον κόσμο όλο.

Οι κότες όλες τον απέφευγαν όσο περισσότερο μπορούσαν, ούτε να τον κοιτάξουν κατάματα δεν τολμούσαν για να μην τον προκαλέσουν, γιατί ήταν βίαιος και αποκρουστικός κάθε φορά που στρίμωχνε καμιά τους στο κοτέτσι. Τότε οι άλλες έσκυβαν και κουνούσαν με θλίψη τα κεφάλια τους, καθώς άκουγαν τα κακαρίσματα απόγνωσης του θύματος και της άγριας ηδονής και χαράς του επιβήτορα. Στη συνέχεια η κότα εκείνη, ντροπιασμένη και ξεμαλλιασμένη από την άθλια συμπεριφορά του, πια δεν μιλούσε, παρά μόνη στο κοτέτσι έμενε νύχτα μέρα, να κλωσήσει, καθώς είχε χρέος την σπορά του. Έκρυβε κιόλας τα αυγά όπως μπορούσε, κάτω από τα άχυρα, κρατώντας τα όμως ζεστά, μήπως και τα σώσει από το οργισμένο μένος του, καθώς ήταν γνωστό στους πάντες, ότι δεύτερο κοκόρι στην επικράτειά του δεν θα ανεχόταν. Ούτε τα ίδια τα αυγά της σποράς του δεν σεβόταν, μη και ξεφύτρωνε κάποιος καρπός του που θα αμφισβητούσε την αδιαφιλονίκητη κυριαρχία του.

Οι πιο ηλικιωμένες κότες, το δειλινό που κούρνιαζαν αποκαμωμένες, μακριά από εκείνον, διηγούνταν κάποιες φορές στις νεώτερες και πιο άμαθες, για την θρυλική κοκορομαχία που έζησαν στα νιάτα τους. Του ίδιου κόκορα σπορά και την ίδιας κότας θρέμμα έλεγαν πως ήταν τα δυο νεαρά τότε κοκόρια που πάλεψαν ανελέητα από το χάραμα μέχρι το δείλι γιατί δεν μπορούσαν να ανεχθούν το ένα την ανάσα του άλλου, πόσο μάλλον την εξουσία. Και πως ο κόκορας που νίκησε ήταν αυτός που είχε φάει τις περισσότερες τσιμπιές από τον πατέρα του, ο πιο περιφρονημένος. Κατά μια άλλη όμως εκδοχή επικρατέστερη, τα δυο αδέλφια δεν είχαν γνωρίσει πατέρα, τον είχε φάει μια αλεπού που επιτέθηκε ένα βράδυ και ξεκλήρισε το μισό κοτέτσι. Η μάνα κότα τότε την γλίτωσε, και ανέθρεψε τα δυο βλαστάρια με περίσσιο καμάρι, μη μπορώντας να φανταστεί πως η μοίρα θα της επιφύλασσε τέτοιο ριζικό τα δυο τα δυο μονάκριβά της να αιματοκυλιούνται για ώρες ολόκληρες και στο τέλος το ένα της παιδί ορθό να στέκεται μπροστά στο άλλο, το νικημένο και να του δίνει χωρίς οίκτο την στερνή τσιμπιά, την χαριστική. Μόνη και ντροπιασμένη την είδαν να φεύγει από το κοτέτσι, καθώς καμιά κότα δεν της συμπαραστάθηκε, ίσα ίσα δεν ανεχόταν στιγμή την παρουσία της, λες και φοβόταν μήπως κολλητική ήταν η δική της δυστυχία, μεγαλύτερη αδιαμφισβήτητα από την δική τους μιζέρια.

Όμως εκείνη την ημέρα που σεργιάνιζε αμέριμνος ο πλουμιστός μας κόκορας, απολαμβάνοντας κρυφά τον φόβο που προκαλούσε σε όλους το πέρασμά του, ξαφνικά ακούγεται από μακριά μα τόσο ξεκάθαρα που κανένας δεν θα μπορούσε να αμφισβητήσει, ένας ήχος αλάνθαστος και μισητός: κι κι ρί κου!

Τα πόδια του λύθηκαν μονομιάς, με δυσκολία τον κράταγαν όρθιο, ως και το λειρί του έδειξε να χάνει το χρώμα του. Προσπάθησε να κρύψει την αμηχανία του όταν όλες οι κότες σήκωσαν περίεργες το κεφάλι τους, μια αναζητώντας την προέλευση του άγνωστου ήχου, καθάριου και δυνατού και μια αναμετρώντας με ύφος χαιρέκακο τον ίδιο, μια και δεν είχαν και τίποτε καλό να του προσμετρήσουν. Ο ανύπαρκτος εγκέφαλός του δεν έβρισκε τρόπο να γυρίσει τον χρόνο πίσω. Είναι στιγμές που το σύμπαν όλο σε μια στιγμή μπορεί να γκρεμιστεί ανεπανόρθωτα. Έτσι συνέβη και για τον εγωπαθή κόκορά μας που πήρε μονομιάς την πιο απελπισμένη και πελώρια ανάσα που μπορούσε κι έβαλε όλη του την δύναμη σε ένα μακρόσυρτο και ηρωικό, αλλά αδύναμο και βραχνό: κι κι ρι κου που έπρεπε τώρα να ξεπεράσει την ίδια την ελλιπή και κενή ύπαρξή του για να αποδείξει την χίμαιρά του.

Και τόσο ήταν το πάθος αυτής της ανέλπιδας κραυγής για υπεροχή και εντυπώσεις, που στο τέλος της, δίχως απόθεμα πια ανάσας, έπεσε με την πλάτη στο έδαφος, ξερός, σαν να είχε πάθει αποπληξία, περίγελως πια στα φανερά της ίδιας του της ανοησίας.

Δύστυχε κόκορα,

όσο και να κακαρίσεις,

κανέναν πια δεν θα ξεγελάσεις.

_____________________________

Ελένη Βαφειάδου

Σύνθεση σε ξηροπαστέλ (Μάρτιος 2021)

SALENTO

 

Το Σαλέντο είναι ένας όμορφος τόπος της Ιταλίας που στεγάζει τα χωριά της Grecia Salentino, της Μagna Grecia, όπως τα αποκαλούν οι ντόπιοι. Τμήμα της Απουλίας, που συμπεριλαμβάνει τα έντεκα Ελληνόφωνα χωριά*, όπου η Ελληνική Γλώσσα μιλιέται καθημερινά μεταξύ των πιο ηλικιωμένων αλλά παραμένει γνώριμη και οικεία για τους νεώτερους που με ενθουσιασμό σου δίνουν γνωριμία με μια «καλημέρα», μόλις ακούσουν την γλώσσα σου και που σχεδόν πάντα συνοδεύεται από χαμόγελο. Ντροπαλά συνήθως παραδέχονται ότι τα Γκρήκα τους δεν είναι τόσο καλά όσο του παππού ή της Γιαγιάς, δεν χάνουν όμως την ευκαιρία να προφέρουν με την τραγουδιστή ιταλική προφορά τους τις λέξεις που ανακαλούν από την μνήμη μόλις αντιληφθούν ότι οι συνομιλητές τους είναι από την Ελλάδα. Φουσκώνουν από περηφάνεια όταν ο συνομιλητής τους καταλαβαίνει τα σπαστά Ελληνικά τους, και δεν κουράζονται να προσπαθούν να επικοινωνήσουν μαζί σου σε μια γλώσσα ζωντανή κι αγαπημένη που τους κάνει να νιώθουν περήφανοι και που από το 1999 δια νόμου αναγνωρίστηκε και διδάσκεται από το επίσημο ιταλικό κράτος.

Οι Ελληνικές λέξεις στο Σαλέντο, ζωντανές, περήφανες και αθάνατες, εμφανίζονται παντού καθώς κάποιος περιπλανιέται εδώ. Κυριαρχούν στις πέτρινες επιγραφές των μνημείων, θυμίζοντάς μας ότι τους άξιζε να χαραχτούν επίπονα πάνω στην πέτρα, από πολύ παλιά, από τότε που η Κάτω Ιταλία πρωτοέγινε χώρος προσφιλής εποικισμού στα χρόνια της Κλασσικής Αρχαιότητας. Από τότε οι parole di pietre θεωρούνται στολίδι του τόπου και εμφανίζονται με καμάρι σαν τοπωνύμια χωριών, όπως το Kalimera, ένα από τα πιο γνωστά χωριά, δημοφιλής πρόταση των ταξιδιωτικών πρακτορείων, σε ονόματα δρόμων, κατοικιών, στο καλωσόρισμα της δημοτικής αρχής των περισσότερων χωριών.

 

Στην via Platea της Στερνατία που έμεινα για λίγες μέρες, οι περισσότεροι γείτονες πρόσχαρα με χαιρετούσαν στα Ελληνικά. Διέσχιζα καθημερινά την πόρτα της Φιλίας και της Ειρήνης, και απολάμβανα τον καφέ μου στο καφέ Greco. Μαζί με τον καφέ το «θεικό» pastitsioto, τοπική λιχουδιά. Εκεί στην Πλατεία που πίναμε τον καφέ μας, μας χαιρετούσαν και μας έπιαναν κουβέντα στα Γκρήκα, αλλά και στα Ιταλικά. Θυμάμαι έναν κύριο, που παρότι δεν είχε Ελληνική καταγωγή, όπως έλεγε, αναπολούσε το ταξίδι του με μοτοσυκλέτα στην Ήπειρο, την Θεσσαλία και την Πελοπόννησο, πριν παντρευτεί. Ένιωθα σαν μακρινός συγγενής αυτών των καλόκαρδων ανθρώπων, που το Ελληνικό στοιχείο καταλάβαινα πως τους γοήτευε και τους ήταν οικείο και φιλικό. Και ένιωθα ξαφνικά περήφανη που ήμουν Ελληνίδα και που κάθε τι το Ελληνικό τους ήταν αγαπητό και προσφιλές. Αξέχαστη θα μου μείνει και η ξενάγηση στο παλιό Ελαιουργείο της περιοχής στα Ελληνικά από τον υπεύθυνο του χώρου, όταν στο τέλος της ξενάγησης μας απήγγειλε ένα ποίημα στα Γκρήκα.

Είναι όλος αυτός ο όμορφος παλμός ενός τόπου που η καρδιά του πάλλεται από Ελληνικότητα, που σε ξανανιώνει πριν καν ακούσεις το τύμπανο ή το βιολί που δίνουν τον ξέφρενο, θεραπευτικό ρυθμό της pizzica ή τον χαρούμενο χορό της ταραντέλλα που λες και ξυπνάει την ζωή μέσα σου. Αρχέγονοι ήχοι με αρχέτυπους στίχους, ενώνονται με τρόπο μοναδικό, που διαμορφώθηκε και διασώθηκε μέσα από τους αιώνες, νιώθεις να σε ξεσηκώνει και να επιδρά κατευθείαν στα κύτταρά σου. Είναι χαρούμενη αυτή η μουσική που χορεύεται από όλες τις ηλικίες, σε κάθε ευκαιρία, για χαρά, για γιορτή της ζωής που κυλάει ανέμελα εδώ στο Σαλέντο, ακόμα και τις νύχτες στις κουβέντες της γειτονιάς, μέχρι πολύ αργά την νύχτα, έξω από τις πόρτες των σπιτιών, δεν αφήνει τις μαύρες σκέψεις ούτε στο σκοτάδι να εποικίσουν αυτόν τον τόπο της χαράς.

 

Η ιστορία μπερδεύεται και συνυπάρχει στα χωριά αυτά με το μακρινό παρελθόν και το ολοζώντανο παρόν. Από την προϊστορία, την Νεολιθική εποχή και την εποχή του Χαλκού, συναντούμε μνημεία λατρείας μεγαλιθικά της πέτρας, αφιερώματα στην μάνα γη που όχι μόνο θρέφει με τα προϊόντα της αλλά είναι ο χώρος που ο άνθρωπος γεννιέται, ζει και αποθνήσκει. Λαξεύοντας τελετουργικά τους ορθόλιθους, τους έδιναν ζωή, ενέργεια. Τα menhir, dolmen και specchie (είδη μεγαλιθικών λατρευτικών και ταφικών μνημείων που καταγράφονται στο Σαλέντο) θεωρούντο σύμβολα εξουσίας, δύναμης και αιωνιότητας, Εντυπωσιακά τα ‘φαλλικά’ μενίρ, με προσανατολισμό τον άξονα της κίνησης του Ήλιου (Ανατολή-Δύση) παραπέμπουν και στη λατρεία του Ήλιου.

 

Μα το ταξίδι στον Χρόνο δεν σταματά στα προϊστορικά ευρήματα που τα συναντάς και στις πόλεις και στην ύπαιθρο. Καθώς ο ταξιδιώτης περιπλανάται από χωριό σε χωριό στα έντεκα Ελληνόφωνα χωριά, αλλά και στις μεγαλύτερες πόλεις της Σαλεντινής Χερσονήσου (Τάραντα, Λέτσε, Ότραντο, Νardo) συναντά έναν απέραντο πλούτο από Ιστορικά μνημεία που ξεκινούν από τα χρόνια του Τρωικού Πολέμου, και των αποικιών της Μεγάλης Ελλάδας και του λαμπρού πολιτισμού της και συνεχίζει στα Ρωμαικα και Βυζαντινά χρόνια και τον Μεσαίωνα. Παρά τις πολυάριθμες μετακινήσεις πληθυσμών όμως (Νορμανδοί, Γάλλοι, Ισπανοί) και τις πολλαπλές επιρροές, οι δυο Ελληνικές διάλεκτοι με τις καταβολές τους από την αρχαία Ελλάδα, τα Γκρεκάνικα της Καλαβρίας και τα Γκρήκα της Απουλίας παραμένουν ζωντανά και συνεχίζουν να μιλιούνται και να συναντώνται παντού στο ένα ατέλειωτο, υπαίθριο, ζωντανό μουσείο ιστορίας που αποτελεί το Σαλέντο.

Κάστρα, παλάτια, καθεδρικοί ναοί, μοναστήρια και κρύπτες σου κόβουν την ανάσα, μα η ομορφιά του τόπου δεν περιορίζεται εκεί. Ένα μπαλκόνι, ένας κυρτός πέτρινος τοίχος, ένα αέτωμα, μια πόρτα, ένα στενό σοκάκι, μια στέρνα, πάντα υπάρχει κάτι να μαγέψει, να σε εκπλήξει και να σε θαμπώσει με την απρόσμενη ομορφιά του. Στην απόλυτη κυριαρχία του μπαρόκ, η τοπική ασβεστολιθική πέτρα Leccese, εύπλαστη με τις μοναδικές ιδιότητές της, επέτρεπε να σκαλίζονται πάνω της αριστουργήματα που διατηρούν την ζωντάνια τους μέχρι τις μέρες μας.

 

Μεσογειακό το τοπίο του Σαλέντο που απλώνεται ανάμεσα σε δυο θάλασσες, την Αδριατική και το Ιόνιο πέλαγος. Η ελιά, το πεύκο, τα φραγκόσυκα, τα σύκα, τα μύρτιλλα κυριαρχούν, ενώ πολύ συχνές οι εναλλαγές του τοπίου ξαφνιάζουν, άλλοτε βραχώδες και ερημικό, άλλοτε με πυκνά δάση ή εύφορες καλλιεργημένες πεδιάδες με αμπέλια, σόργο, ελιά και άλλες καλλιέργειες. Εδώ ο ταξιδιώτης θα συναντήσει κατά μήκος της ακτογραμμής υπέροχα παραθαλάσσια θέρετρα και πανέμορφες πόλεις και παραλίες. Η Gallipoli, το Οtranto, το Κάστρο, και η Santa Maria di Leuca, το νοτιότερο σημείο του Salento, μαγεύουν με την ομορφιά τους.

Οι κάτοικοι φιλόξενοι, ανοιχτόκαρδοι και περιποιητικοί συμπληρώνουν την οικεία αίσθηση του ταξιδιώτη, μεταδίδοντάς την αγάπη τους για τον τόπο τους. Τα τοπικά προιόντα της έφορης γής τους προσφέρουν απλόχερα γευστικές απολαύσεις. Το φαγητό και τα τοπικά κρασιά είναι άλλη μια όμορφη έκπληξη, με διαφοροποίηση σε ποικιλία και τοπικές γεύσεις τοπικές από την υπόλοιπη Ιταλία. Το φαγητό και η διαμονή προσφέρονται συνήθως σε ιδιαίτερα λογικό κόστος.

Τελειώνοντας, θα αναφέρω τον σημαντικό ρόλο της παράδοσης για αυτό τον τόπο. Τα λαογραφικά στοιχεία και οι λαικές παραδόσεις του Σαλέντο είναι από τις πιο αυθεντικές και ζωντανές της Απουλίας που συνενώνουν τους κατοίκους και δίνουν ιδιαίτερο χαρακτήρα στον τόπο. Παγανιστικά σύμβολα των αρχαίων τελετών γονιμότητας, όπως τα μενίρ, διασώθηκαν από την καταστροφή κατά τους χριστιανικούς χρόνους τοποθετώντας πάνω τους έναν σιδερένιο σταυρό ή ζωγραφίζοντας θρησκευτικές παραστάσεις. Ο ξέφρενος χορός της Pizzica που συνοδεύεται από τύμπανα θεωρείται ότι είναι εξέλιξη του χορού των Μαινάδων που χόρευαν για να φτάσουν την Διονυσιακή έκσταση, ενώ στα θρησκευτικά έθιμα της μεγάλης εβδομάδας έχουν ενσωματωθεί και ειδωλολατρικά σύμβολα, όπως η κούκλα Currema (Σαρακοστή), μια κούκλα που αντιπροσωπεύει μια ηλικιωμένη και άσχημη γριά γυναίκα, που θυμίζει την μοίρα Κλωθώ που περιστρέφει το νήμα της ζωής.

 Η μαγική πέτρα της Calimera, σύμβολο γονιμότητας και αναγέννησης ενσωματώνεται στην εκκλησία του Αγίου Βίτου και την επισκέπτονται γυναίκες που θέλουν να αποκτήσουν παιδί, για να ζητήσουν την βοήθειά της την Δεύτερη μέρα του Πάσχα. Η αρμονική συνύπαρξη όλων αυτών των στοιχείων κάνει το Σαλέντο έναν τόπο ξεχωριστό με βαθιά θεμέλια στον χρόνο μα και ξεχωριστό χαρακτήρα στο παρόν. Γιατί ένας τόπος που αγαπήθηκε και αγαπιέται είναι ένας ζωντανός τόπος. Κι ένας ζωντανός τόπος

 μπορεί να ατενίζει με αισιοδοξία το μέλλον.

Πληροφορίες αντλήθηκαν από το βιβλίο: «Στον οίστρο της παράδοσης: Ήθη και έθιμα του Σαλέντο και της Σαλεντινής Ελλάδας» των Eufemia Attanasi και Αθανασίου Κόρμαλη, που κυκλοφόρησε το 2017 σε δίγλωσση έκδοση (Ελληνικά-Ιταλικά) από τις εκδόσεις Πελασγός.



(*)Τα έντεκα Ελληνόφωνα χωριά της Γκρέτσια Σαλεντίνο είναι: Calimera, Carpignano Salentino, Castrignano del Greci, Corigliano d’Otranto, Cutrofiano, Martano, Martignano, Melpignano, Soleto, Sternatia, Zollino,
___________________________________
Ελένη Βαφειάδου, Σεπτέμβριος 2021

 

 

STERNATIA DI SALENTO

 

Υπόσκαφο γόνιμης πεδιάδας
εκεί όπου η γνώση συναντά την αισθαντικότητα,
παρατηρώντας τις διαδρομές της πέτρας,
μαθαίνεις πώς τα χέρια στιβαρά τις στοίχισαν
σε θόλο που προστάτεψε

αμέτρητες γενιές·
πώς ο λόγος τις σμίλεψε με σοφία.

Αρχίζεις τότε να εξηγείς
τους κύκλους της ζωής σου,
ακολουθώντας την ροή
και τα σχήματα των υγρών ανάμεσά τους,
γνωρίζοντας τώρα πια τους νόμους
της αέναης κίνησης
ανεμπόδιστα εντός σου.

Κάθε στάλα πολύτιμη,
κανένα δάκρυ δεν πήγε χαμένο,
σε στέρνα χαράς καταλήγουν,
αναδεικνύοντας γνώση πανάρχαια
που δεν πρέπει να χαθεί:

Να δουλεύεις το μέταλλο και την πέτρα
θα πει: να συνυπάρχεις με τους ανθρώπους.

________________________________

Ελένη Βαφειάδου

Αφίξεις, αναχωρήσεις, ζωή, Εκδόσεις Εύμαρος, Αθήνα Δεκέμβριος 2023